ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับไฟไหม้: สิ่งที่ทุกคนควรรู้เพื่อป้องกันอัคคีภัย | SCHAKE

ไฟไหม้เป็นเหตุการณ์ที่เกิดจากปฏิกิริยาการเผาไหม้ (Combustion) เมื่อมีองค์ประกอบที่เหมาะสมจนทำให้เกิดเปลวไฟ ความร้อน และควัน หากไม่สามารถควบคุมได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น อาจก่อให้เกิดความเสียหายต่อชีวิต ทรัพย์สิน และสิ่งแวดล้อม

ไฟไหม้เกิดขึ้นได้อย่างไร?
การเกิดไฟไหม้ต้องอาศัยองค์ประกอบ 3 ประการ หรือที่เรียกว่า สามเหลี่ยมแห่งไฟ (Fire Triangle) ได้แก่

1.เชื้อเพลิง (Fuel)
วัสดุที่สามารถติดไฟได้ เช่น
-ไม้
-กระดาษ
-ผ้า
-พลาสติก
-น้ำมัน
-แก๊ส

2.ความร้อน (Heat)
แหล่งกำเนิดความร้อน เช่น
-ประกายไฟ
-เปลวไฟ
-งานเชื่อม
-ไฟฟ้าลัดวงจร
-พื้นผิวที่มีอุณหภูมิสูง

3. ออกซิเจน (Oxygen)
อากาศที่มีออกซิเจนประมาณ 21% ซึ่งช่วยให้การเผาไหม้ดำเนินต่อไป

'หากกำจัดองค์ประกอบใดองค์ประกอบหนึ่งออกไป ไฟจะดับลง'

สี่เหลี่ยมแห่งไฟ (Fire Tetrahedron)
นอกจากองค์ประกอบทั้ง 3 แล้ว ยังมีองค์ประกอบอีกหนึ่งอย่างคือ ปฏิกิริยาลูกโซ่ทางเคมี (Chemical Chain Reaction) ทำให้เกิดแนวคิด สี่เหลี่ยมแห่งไฟ (Fire Tetrahedron) ซึ่งใช้ในการอธิบายการเผาไหม้สมัยใหม่

ถังดับเพลิงบางชนิด เช่น ผงเคมีแห้ง (Dry Chemical) จะช่วยหยุดปฏิกิริยาลูกโซ่นี้ ทำให้ไฟดับได้อย่างรวดเร็ว


ประเภทของไฟไหม้

Class A
ไฟจากวัสดุทั่วไปที่เป็นของแข็ง

ตัวอย่าง
-ไม้
-กระดาษ
-ผ้า
-ยาง
-พลาสติก

ถังดับเพลิงที่เหมาะสม
-น้ำ
-โฟม
-ผงเคมีแห้ง ABC

Class B
ไฟจากของเหลวไวไฟ

ตัวอย่าง
-น้ำมันเบนซิน
-ดีเซล
-สี
-ทินเนอร์
-แอลกอฮอล์

ถังดับเพลิงที่เหมาะสม
-โฟม
-CO₂
-ผงเคมีแห้ง BC หรือ ABC

Class C
ไฟจากอุปกรณ์ไฟฟ้าที่มีกระแสไฟ

ตัวอย่าง
-ตู้ควบคุมไฟฟ้า
-มอเตอร์
-เครื่องจักร
-คอมพิวเตอร์
-แผงวงจร

ถังดับเพลิงที่เหมาะสม
-CO₂
-ผงเคมีแห้ง
-สารสะอาด (Clean Agent)

ข้อควรระวัง: ห้ามใช้น้ำดับไฟที่ยังมีกระแสไฟฟ้า เพราะอาจเสี่ยงต่อการถูกไฟฟ้าดูด

Class D
ไฟจากโลหะติดไฟ

ตัวอย่าง
-แมกนีเซียม
-โซเดียม
-โพแทสเซียม
-ไทเทเนียม

ถังดับเพลิงที่เหมาะสม
-ผงเคมีสำหรับโลหะโดยเฉพาะ (Class D)

Class K (หรือ F)
ไฟจากน้ำมันและไขมันในการประกอบอาหาร

ตัวอย่าง
-น้ำมันทอดอาหาร
-น้ำมันพืช
-ไขมันสัตว์

ถังดับเพลิงที่เหมาะสม
-Wet Chemical

ข้อควรระวัง: ห้ามใช้น้ำดับไฟจากน้ำมันร้อน เพราะอาจทำให้น้ำมันกระเด็นและไฟลุกลามรุนแรงขึ้น

สาเหตุที่พบบ่อยของไฟไหม้

-ไฟฟ้าลัดวงจร
-การใช้อุปกรณ์ไฟฟ้าเกินพิกัด
-การรั่วไหลของแก๊ส
-งานเชื่อมและงานตัดโลหะ
-การสูบบุหรี่ในพื้นที่ห้ามสูบ
-การเก็บสารไวไฟไม่ถูกวิธี
-ความประมาทในการใช้เปลวไฟ

วิธีป้องกันไฟไหม้

-ตรวจสอบระบบไฟฟ้าเป็นประจำ
-ไม่เสียบปลั๊กไฟเกินกำลังรับโหลด
-จัดเก็บสารไวไฟในภาชนะและพื้นที่ที่เหมาะสม
-ติดตั้งถังดับเพลิงให้เพียงพอและเข้าถึงได้ง่าย
-ติดตั้งเครื่องตรวจจับควัน (Smoke Detector) ในพื้นที่ที่เหมาะสม
-ฝึกซ้อมแผนอพยพหนีไฟและการใช้ถังดับเพลิงเป็นประจำ
-หลีกเลี่ยงการวางวัสดุไวไฟใกล้แหล่งความร้อน

หลักการใช้ถังดับเพลิงแบบ PASS
เมื่อเกิดไฟไหม้ระยะเริ่มต้น สามารถใช้หลัก PASS ได้ดังนี้

P – Pull : ดึงสลักนิรภัย
A – Aim : เล็งหัวฉีดไปที่ฐานของเปลวไฟ
S – Squeeze : บีบคันบีบเพื่อปล่อยสารดับเพลิง
S – Sweep : กวาดหัวฉีดซ้าย–ขวาที่ฐานของไฟจนไฟดับ

ข้อปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุไฟไหม้

1.ตั้งสติและประเมินสถานการณ์
2.แจ้งเตือนผู้ที่อยู่ในบริเวณใกล้เคียง
3.โทรแจ้งหน่วยดับเพลิงหรือสายด่วนฉุกเฉิน 199
4.หากไฟมีขนาดเล็กและปลอดภัย ให้ใช้ถังดับเพลิงที่เหมาะสม
5.หากไฟลุกลาม ให้รีบอพยพตามเส้นทางหนีไฟ ห้ามใช้ลิฟต์
6หากมีควันหนาแน่น ให้ก้มต่ำหรือคลาน และใช้ผ้าชุบน้ำปิดจมูกและปากเพื่อลดการสูดดมควัน

สรุป
การมีความรู้เกี่ยวกับการเกิดไฟไหม้ ประเภทของไฟ และการเลือกใช้อุปกรณ์ดับเพลิงอย่างถูกต้อง เป็นพื้นฐานสำคัญของความปลอดภัยในบ้าน โรงงาน และสถานประกอบการ การเตรียมพร้อมด้วยอุปกรณ์ที่เหมาะสม การบำรุงรักษาอย่างสม่ำเสมอ และการฝึกอบรมพนักงาน จะช่วยลดความสูญเสียจากอัคคีภัยและเพิ่มความปลอดภัยให้กับทุกคนได้อย่างมีประสิทธิภาพ