Safety Starts With Us | SCHAKE

5ส กับความปลอดภัยในโรงงาน ทำไมพื้นที่เป็นระเบียบจึงช่วยลดอุบัติเหตุ
การสร้าง ความปลอดภัยในโรงงาน ไม่ได้เริ่มต้นจากการเลือกใช้อุปกรณ์เซฟตี้เพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงการจัดสภาพแวดล้อมและพื้นที่ทำงานให้เป็นระเบียบ สะอาด และเหมาะสมต่อการทำงานด้วย

หนึ่งในแนวทางที่หลายโรงงานนำมาใช้เพื่อสร้างสถานที่ทำงานที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัย คือ “5ส” ซึ่งประกอบด้วย สะสาง สะดวก สะอาด สุขลักษณะ และสร้างนิสัย

เมื่อ 5ส ถูกนำมาปรับใช้กับพื้นที่ทำงานอย่างจริงจัง จะช่วยให้พนักงานมองเห็นความผิดปกติได้ง่ายขึ้น ลดสิ่งกีดขวาง ลดโอกาสเกิดการสะดุด หกล้ม หรือหยิบใช้อุปกรณ์ผิด รวมถึงช่วยให้การทำงานเป็นระบบมากขึ้น

5ส คืออะไร?
5ส คือแนวทางในการจัดระเบียบสถานที่ทำงาน โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างพื้นที่ที่สะอาด เป็นระเบียบ มีมาตรฐาน และเอื้อต่อการทำงานอย่างปลอดภัย

สำหรับโรงงาน 5ส ไม่ได้หมายถึงการ “ทำความสะอาด” เพียงอย่างเดียว แต่เป็นกระบวนการที่ช่วยให้ทุกคนมีส่วนร่วมในการดูแลพื้นที่ทำงาน และสามารถตรวจพบสิ่งผิดปกติหรือความเสี่ยงได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ

หลัก 5ส ประกอบด้วย
1. สะสาง
สะสาง คือการแยกสิ่งของที่จำเป็นและไม่จำเป็นออกจากกัน พร้อมนำสิ่งที่ไม่จำเป็นออกจากพื้นที่ทำงาน

ในโรงงานอาจพบอุปกรณ์ที่ไม่ได้ใช้งาน วัตถุดิบเหลือใช้ กล่องบรรจุภัณฑ์ เครื่องมือเก่า หรือวัสดุที่วางสะสมเป็นเวลานาน หากปล่อยทิ้งไว้ อาจกลายเป็นสิ่งกีดขวางหรือเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ

การสะสางจึงช่วยให้พื้นที่ทำงานโล่งขึ้น และทำให้สามารถตรวจสอบสภาพพื้นที่ได้ง่ายกว่าเดิม

ตัวอย่าง:
-แยกเครื่องมือที่ใช้งานและไม่ใช้งาน
-นำวัสดุเหลือใช้ออกจากพื้นที่ปฏิบัติงาน
-กำหนดพื้นที่จัดเก็บของที่ชัดเจน
-ไม่วางสิ่งของกีดขวางทางเดินหรือทางหนีไฟ

2. สะดวก
สะดวก คือการจัดวางสิ่งของที่จำเป็นให้เป็นหมวดหมู่และสามารถหยิบใช้งานได้ง่าย โดยกำหนดตำแหน่งจัดเก็บอย่างชัดเจน

การจัดวางเครื่องมืออย่างเป็นระบบช่วยลดเวลาค้นหา และที่สำคัญคือช่วยลดการหยิบอุปกรณ์ผิดประเภทหรือการวางอุปกรณ์ไม่ถูกตำแหน่ง

ตัวอย่าง:
-ทำป้ายระบุพื้นที่จัดเก็บ
-กำหนดตำแหน่งเครื่องมือแต่ละชนิด
-จัดเก็บ PPE ให้หยิบใช้งานได้ง่าย
-ทำเส้นตีพื้นที่สำหรับทางเดินและพื้นที่จัดเก็บ
-ไม่วางของล้ำออกมาบริเวณทางเดิน

3. สะอาด
สะอาด คือการทำความสะอาดพื้นที่ เครื่องจักร เครื่องมือ และอุปกรณ์อย่างสม่ำเสมอ พร้อมตรวจสอบสิ่งผิดปกติระหว่างการทำความสะอาด

ความสะอาดมีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับ Workplace Safety เพราะพื้นผิวที่มีน้ำมัน น้ำ หรือสารเคมีหกอยู่ อาจทำให้เกิดการลื่นล้มได้ ขณะที่เศษวัสดุหรือสิ่งสกปรกที่สะสมบริเวณเครื่องจักรอาจเพิ่มความเสี่ยงในการทำงาน

ตัวอย่าง:
-เช็ดคราบน้ำมันบนพื้นทันที
-จัดเก็บเศษวัสดุหลังปฏิบัติงาน
-ทำความสะอาดเครื่องจักรตามกำหนด
-ตรวจสอบจุดรั่วซึมของน้ำมันหรือสารเคมี
-จัดเตรียมอุปกรณ์ทำความสะอาดและอุปกรณ์ดูดซับสารหกรั่วไหลให้พร้อม

4. สุขลักษณะ
สุขลักษณะ คือการกำหนดมาตรฐานในการรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบให้สามารถปฏิบัติได้อย่างต่อเนื่อง

หลังจากสะสาง สะดวก และสะอาดแล้ว ควรมีมาตรฐานเพื่อให้ทุกคนดูแลพื้นที่ในรูปแบบเดียวกัน ไม่ใช่ทำความสะอาดเฉพาะวันที่มีการตรวจโรงงาน

ตัวอย่าง:
-กำหนดตารางทำความสะอาด
-มี Checklist ตรวจสอบพื้นที่
-กำหนดมาตรฐานการจัดเก็บเครื่องมือ
-ติดป้ายหรือสัญลักษณ์เพื่อสื่อสารมาตรฐาน
-ตรวจสอบทางเดิน ทางหนีไฟ และพื้นที่ฉุกเฉินเป็นประจำ

5. สร้างนิสัย
สร้างนิสัย คือการสร้างวินัยให้พนักงานปฏิบัติตามหลัก 5ส อย่างต่อเนื่องจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมองค์กร

หัวใจสำคัญของ 5ส คือทุกคนต้องช่วยกันรักษามาตรฐาน ไม่ใช่เป็นหน้าที่ของฝ่ายความปลอดภัยหรือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเท่านั้น

เมื่อพนักงานคุ้นเคยกับการเก็บของเข้าที่ ทำความสะอาดพื้นที่ และตรวจสอบความผิดปกติก่อนเริ่มงาน จะช่วยสร้างพฤติกรรมด้านความปลอดภัยให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง

5ส ช่วยเรื่องความปลอดภัยอย่างไร?
การทำ 5ส ในโรงงาน สามารถช่วยลดปัจจัยเสี่ยงหลายรูปแบบที่เกิดจากสภาพแวดล้อมในการทำงาน โดยเฉพาะอุบัติเหตุที่เกิดจากความไม่เป็นระเบียบ

ลดความเสี่ยงจากการสะดุดและหกล้ม
สิ่งของที่วางบนพื้น สายไฟ วัสดุ หรือเครื่องมือที่วางกีดขวางทางเดิน สามารถกลายเป็นจุดเสี่ยงได้ การจัดพื้นที่ให้เป็นระเบียบและกำหนดทางเดินอย่างชัดเจนจึงช่วยลดความเสี่ยงเหล่านี้

ช่วยให้มองเห็นความผิดปกติได้ง่าย
เมื่อพื้นที่สะอาดและเป็นระเบียบ ความผิดปกติ เช่น น้ำมันรั่ว อุปกรณ์ชำรุด หรือสารเคมีหก จะสามารถสังเกตเห็นได้ง่ายขึ้น ทำให้สามารถแก้ไขปัญหาได้ก่อนที่จะนำไปสู่อุบัติเหตุ

ลดการหยิบใช้อุปกรณ์ผิด
การกำหนดตำแหน่งจัดเก็บและติดป้ายอย่างชัดเจนช่วยให้พนักงานสามารถค้นหาและหยิบเครื่องมือได้ถูกต้อง ลดความสับสนระหว่างอุปกรณ์แต่ละชนิด

ช่วยให้ทางหนีไฟและอุปกรณ์ฉุกเฉินเข้าถึงได้ง่าย
พื้นที่บริเวณทางหนีไฟ ถังดับเพลิง อุปกรณ์ล้างตาฉุกเฉิน ตู้ปฐมพยาบาล หรืออุปกรณ์ฉุกเฉินต่าง ๆ ควรไม่มีสิ่งของกีดขวาง

การทำ 5ส ช่วยให้สามารถกำหนดและควบคุมพื้นที่เหล่านี้ได้อย่างชัดเจน

สร้างวัฒนธรรมความปลอดภัย
5ส ช่วยให้พนักงานมีส่วนร่วมในการดูแลพื้นที่ของตนเอง เมื่อทุกคนตระหนักว่าความเป็นระเบียบมีผลต่อความปลอดภัย ก็จะช่วยสร้าง Safety Culture ภายในองค์กรได้ในระยะยาว

5ส กับ PPE ต้องทำควบคู่กัน
แม้การจัดพื้นที่ให้เป็นระเบียบจะช่วยลดความเสี่ยงได้ แต่ 5ส ไม่สามารถทดแทนการใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ได้

ในพื้นที่ที่มีความเสี่ยง พนักงานยังจำเป็นต้องเลือกใช้ PPE ให้เหมาะสมกับลักษณะงาน เช่น
หมวกนิรภัย สำหรับป้องกันอันตรายจากวัตถุตกหล่นหรือการกระแทก
แว่นตานิรภัย สำหรับป้องกันเศษวัสดุและสิ่งกระเด็น
ถุงมือเซฟตี้ สำหรับป้องกันอันตรายที่มือให้เหมาะกับลักษณะงาน
รองเท้านิรภัย สำหรับป้องกันเท้าจากแรงกระแทกและอันตรายจากหน้างาน
อุปกรณ์ป้องกันระบบทางเดินหายใจ สำหรับงานที่มีฝุ่น ควัน หรือสารอันตราย
อุปกรณ์ป้องกันเสียง สำหรับพื้นที่ที่มีระดับเสียงสูง

ดังนั้น แนวทางที่ดีในการสร้าง ความปลอดภัยในโรงงาน คือการจัดการทั้งสภาพแวดล้อม พฤติกรรมการทำงาน ขั้นตอนการทำงาน และการเลือกใช้ PPE ให้เหมาะสมร่วมกัน

Checklist 5ส เพื่อความปลอดภัยในโรงงาน
ก่อนเริ่มงานหรือระหว่างการตรวจพื้นที่ สามารถใช้ Checklist เบื้องต้นดังนี้

*มีสิ่งของที่ไม่จำเป็นอยู่ในพื้นที่หรือไม่
*ทางเดินและทางหนีไฟไม่มีสิ่งกีดขวางหรือไม่
*เครื่องมือทุกชนิดมีตำแหน่งจัดเก็บที่ชัดเจนหรือไม่
*พื้นไม่มีน้ำ น้ำมัน หรือสารเคมีหกอยู่หรือไม่
*เครื่องจักรและพื้นที่ทำงานสะอาดหรือไม่
*อุปกรณ์ฉุกเฉินสามารถเข้าถึงได้ทันทีหรือไม่
*มีป้ายเตือนและเครื่องหมายความปลอดภัยที่เหมาะสมหรือไม่
*พนักงานปฏิบัติตามมาตรฐาน 5ส อย่างสม่ำเสมอหรือไม่
*PPE ถูกจัดเก็บอย่างเป็นระเบียบและพร้อมใช้งานหรือไม่
*พบความผิดปกติแล้วมีการแก้ไขหรือแจ้งผู้รับผิดชอบหรือไม่

สรุป
5ส ในโรงงาน ไม่ได้เป็นเพียงแนวทางในการจัดสถานที่ทำงานให้ดูสะอาดและเป็นระเบียบ แต่ยังเป็นพื้นฐานสำคัญของการสร้าง Workplace Safety

เมื่อพื้นที่ทำงานไม่มีสิ่งกีดขวาง เครื่องมือถูกจัดเก็บอย่างเหมาะสม พื้นที่สะอาด มีมาตรฐาน และพนักงานมีวินัยในการรักษาความเป็นระเบียบ จะช่วยให้สามารถมองเห็นและจัดการความเสี่ยงได้ง่ายขึ้น

อย่างไรก็ตาม การสร้างสถานที่ทำงานที่ปลอดภัยควรดำเนินการร่วมกับการประเมินความเสี่ยง การกำหนดวิธีปฏิบัติงานที่ปลอดภัย การบำรุงรักษาเครื่องจักร และการเลือกใช้ PPE ที่เหมาะสม

เพราะความปลอดภัยไม่ได้เริ่มต้นเมื่อเกิดอุบัติเหตุ แต่ควรเริ่มตั้งแต่การจัดพื้นที่ให้พร้อมและปลอดภัยก่อนเริ่มงาน

SCHAKE – Safety Starts With Us
เลือกใช้อุปกรณ์เซฟตี้ที่เหมาะสมกับลักษณะงาน และให้ความสำคัญกับความปลอดภัยในทุกขั้นตอน เพื่อสร้างสถานที่ทำงานที่ปลอดภัยสำหรับทุกคน